Protestantse Kerk in Nederland
Protestantse Gemeente Scheemda e.o.
 
 
Lied van de maand december Lied van de maand december
In de tijd van Advent verwachting klinkt in het bijzonder dit lied van verlangen naar Gods aanwezigheid in onze wereld, waar blijft Emmanuël?
Dit lied van verlangen geeft weer hoop in bange tijden. Het tekent de Verlosser voor ons uit. Hij is:
vers 1 De wijsheid die als vruchtbare taal afdaalt
vers 2 De Heer en meester die in majesteit verschijnt;
vers 3 De herder die de boze leeuw verslaat;
vers 4 De sleutel die de deur opent naar licht en leven
vers 5 De dageraad, het licht dat nacht en duisternis verdrijft;
vers 6 De Koning der volken die over alles en iedereen heerst
vers 7 God-met-ons die vrede brengt.
Een eerste kennismaking
In het liturgisch boek voor de dagelijkse gebedsdiensten in de kloosters, het Getijdenboek, vindt men voor de laatste volle week vóór kerst (17 tot en met 23 december) zeven bijzondere teksten als keerverzen bij de Lofzang van Maria. Deze teksten vormen samen de zogenoemde ‘O-antifonen’, zeven profetische aan-roepingen met zeven Latijnse titels voor de Messias. De beginletters van deze zeven namen vormen in omgekeerde volgorde de spreuk ‘Ero cras’, wat betekent: ‘morgen zal Ik er zijn’.
Een twaalfde-eeuwse dichter schreef bij vijf titels (in een andere volgorde dan oorspronkelijk) een lied en Willem Barnard maakte daarvan een Nederlandse bewerking. Zo was dat lied opgenomen in het Liedboek voor de kerken (1973; gezang 125). Later herschreef Barnard zijn tekst tot een lied met zeven strofen, waarbij alle titels in de juiste volgorde voorkomen. In die gedaante vindt men het lied onder andere in het Oud-Katholiek Gezangboek (1990; nr. 559) met als beginregel: ‘Op aarde plant het kwaad zich voort’. Voor Liedboek, Zingen en bidden in huis en kerk werd deze tekst weer enigszins aangepast, met als beginregel: ‘O wijsheid, daal als vruchtbare taal’. Door deze aanpassing is in elke strofe de betreffende Messiastitel in de eerste regel te vinden. Auteur: Pieter Endedijk
De tekst
De oorsprong van dit lied ligt in de Latijnse liturgie, in het brevier. Men vindt daar bij de aanwijzingen voor Advent een aantal bijzondere antifonen, keerverzen bij het Magnificat in de vespers. Wanneer dan ’s avonds die Lofzang van Maria werd gezongen voegde men daar van 17 tot 23 december telkens een kort gebed tot haar Zoon aan toe, hem noemende met omschrijvingen uit de profetische boeken. Deze ‘messiastitels’ nu luidden achtereenvolgens: Sapientia, Adonai, Radix Jesse, Clavis David, Oriens, Rex Gentium en Emmanuel.
Met deze ‘zevensprong’ corresponderen de volgende schriftcitaten: Spreuken 8,1-16; Deuteronomium 10,17-21; Jesaja 11,1-10; Jesaja 22,20-22, Maleachi 4,1-3; Jeremia 10, 6-7 en Jesaja 7,14. De Latijnse woorden betekenen achtereenvolgens: wijsheid, gebieder, wortel van Jesse (Isai), sleutel van David, opgaande Zon, koning der volkeren, Emmanuel (het hebraïsme ‘God bij ons’). De zin van die aanroepingen wordt uit de aangegeven bijbelplaatsen wel duidelijk.
Omstreeks de twaalfde eeuw moet een onbekende dichter vijf van deze aanroepingen tot een hymne hebben gemaakt. Hij koos in deze volgorde: Emmanuel, Radix, Oriens, Clavis, Adonai. Bij ieder van de zo ontstane vijf strofen gaf hij de refreinregels ‘Gaude, gaude, Emmanuel nascetur pro te Israel’: Wees blij, wees blij, – Immanuel zal voor U geboren worden, o Israël!
Het ‘gaude(te)-thema’ was in de liturgie van Advent vertrouwd, omdat in het Missale Romanum de derde zondag van Advent wordt beheerst door een citaat uit Filippenzen 4,4: ‘Verblijd u in de Heer te allen tijd’. Die zondag heet naar dit citaat dan ook Gaudete en de genoemde reeks dagen, te beginnen op 17 december, sluiten bij de zondag Gaudete aan, kalendarisch en dus ook hymnologisch. Het gaudete-refrein blijft klinken. Zo moet de opzet zijn geweest van die middeleeuwse anonymus. Maar waarom begon hij met de laatste aanroeping, Immanuel? Misschien, omdat de middeleeuwse speelse vroomheid toch al geneigd was, de reeks messiastitels van achteren naar voren te lezen; zo immers ontstond het acrostichon Ero cras, de zeven beginletters samengevoegd tot dat korte zinnetje van twee korte woorden die betekenen (men denke aan de datum 24 december!): ‘morgen zal ik er zijn’!
Men heeft het aldus ontstane lied vóór 1710 niet kunnen aanwijzen. Van dat jaar is er een publicatie bekend, in het Psalteriolum Cantionum Catholicarum te Keulen. Ook de melodie werd pas laat gepubliceerd. Zij schijnt van Franse herkomst te zijn, gevonden in een Frans missaal uit de nationale bibliotheek te Lissabon. Maar uitgegeven werd die muziek pas voor het eerst in 1854. Ze klinkt ‘oud’ en men veronderstelt, dat een gregoriaans Kyrie voor deze tekst bewerkt is.
 Auteur: Willem Barnard
De melodie
De melodie gaat vermoedelijk terug op een gregoriaanse wijs van rond 1500, aangepast door de negentiende-eeuwse theoloog en musicus Thomas Helmore. (1811-1890) Zo werd het in Engeland een populair adventslied.
Eén aspect uit de Engelse praktijk is in het Liedboek wel overgenomen: de voorlaatste regel eindigt met een kwartnoot en niet – zoals in het Liedboek voor de kerken – met een gepuncteerde halve noot.
Voor tekst en muziek zie:
https://www.liedboekcompendium.nl/lied/466-o-wijsheid-daal-als-vruchtbare-taal-4_3_5
Video: O come o come Emmanuel: Ely Cathedral Girl Choristers and our Lay Clerks (gezongen in het Engels)
terug
 
 
 
 
Protestantse Gemeente Scheemda e.o.
Kerklaan 32
9679 AE Scheemda
tel. 0597-592939
 
Laatste update 15 december 2019
liturgie 15 december (download)### 13-12:Run op Noodfonds kerken
 
Lied van de maand december
Het lied van de maand november is lied 466 "O wijsheid, daal als vruchtbare taal!" zie voor meer informatie elders op deze website.
 
Eredienst in "De Verbinding" in Midwolda
15 december
Voorganger: Ds. G.R. Offringa
aanvang: 9:30 uur
Collecte: 1e Vluchtelingen project, 2e Diaconie, 3e Onderhoud en gebouwen
Tienerdienst: -
3e advent
Wilt u wel een liedboek meenemen, want er is geen beamer aanwezig

Liturgie
Liederen:
Lied 281:1,2,3
Lied 466:4,5
Lied 301k
Lied 433:1,4,5
Lied Projectlied
Lied 995:1,2
Lied 534:1,2,3,4
Lied 439:1,2
Lied 435:1,3
Lied 431b
Lezingen:
Micha 6:1-8
Mattheüs 11:2-11
(wijzigingen onder voorbehoud)
 
Liturgie eredienst 15 december
Klik hier om de liturgie voor deze dienst te downloaden.
Deze staat tot vrijdag 20 december 17:00 uur online
 
Kerkdienst beluisteren in "de Verbinding" Midwolda
Klik hier om de kerkdienst  in de Verbinding te beluisteren. 
 
Zaal huren?
Wilt u een zaal huren? Ga dan naar; zaal huren in "de Ontmoeting" in het linker kolom.
 
Contact
Via onderstaande adres kunt u contact opnemen met de webmaster.

Webmaster van deze site is Hilko Snoek

Webfotograaf Janet van Oostrum

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.